Dzieło Biblijne

Email Drukuj
Patryk Stolarek
Rok III
MWSD we Wrocławiu

Egzegeza perykopy Łk 4,1-13

1. Tekst perykopy

 

1Pełen Ducha Świętego,
powrócił Jezus znad Jordanu
i przebywał w Duchu [Świętym]
na pustyni 

 1VIhsou/j de. plh,rhj pneu,matoj a`gi,ou u`pe,streyen avpo. tou/ VIorda,nou kai. h;geto evn tw/| pneu,mati evn th/| evrh,mw|

 

2czterdzieści dni,
gdzie był kuszony przez diabła.
Nic w owe dni nie jadł,
a po ich upływie odczuł głód.

2h`me,raj tessera,konta peirazo,menoj u`po. tou/ diabo,lou? Kai. ouvk e;fagen ouvde.n evn tai/j h`me,raij evkei,naij kai. suntelesqeisw/n auvtw/n evpei,nasen?

 

3Rzekł Mu wtedy diabeł:
«Jeśli jesteś Synem Bożym,
powiedz temu kamieniowi,
żeby się stał chlebem».

3ei=pen de. auvtw/| o` dia,boloj\ eiv ui`o.j ei= tou/ qeou/( eivpe. tw/| li,qw| tou,tw| i[na ge,nhtai a;rtoj?

 

4Odpowiedział mu Jezus:
«Napisane jest: Nie samym
chlebem żyje człowiek».

4kai. avpekri,qh pro.j auvto.n o` VIhsou/j\ ge,graptai o[ti ouvk evpV a;rtw| mo,nw| zh,setai o` a;nqrwpoj?

 

5Wówczas wyprowadził Go w górę,
pokazał Mu w jednej chwili
wszystkie królestwa świata

5Kai. avnagagw.n auvto.n e;deixen auvtw/| pa,saj ta.j basilei,aj th/j oivkoume,nhj evn stigmh/| cro,nou

 

6i rzekł diabeł do Niego:
«Tobie dam potęgę
i wspaniałość tego wszystkiego,
bo mnie są poddane
i mogę je odstąpić, komu chcę.

6kai. ei=pen auvtw/| o` dia,boloj\ soi. dw,sw th.n evxousi,an tau,thn a[pasan kai. th.n do,xan auvtw/n( o[ti evmoi. parade,dotai kai. w-| eva.n qe,lw di,dwmi auvth,n\

 

7Jeśli więc upadniesz
i oddasz mi pokłon,
wszystko będzie Twoje».

7su. ou=n eva.n proskunh,sh|j evnw,pion evmou/( e;stai sou/ pa/sa?

 

8Lecz Jezus mu odrzekł:
«Napisane jest:
Panu, Bogu swemu,
będziesz oddawał pokłon
i Jemu samemu służyć będziesz».

8kai. avpokriqei.j o` VIhsou/j ei=pen auvtw/|\ ge,graptai\ ku,rion to.n qeo,n sou proskunh,seij kai. auvtw/| mo,nw| latreu,seij?

 

9Zaprowadził Go też do Jerozolimy,
postawił na narożniku świątyni
i rzekł do Niego:
«Jeśli jesteś Synem Bożym,
rzuć się stąd w dół!

9:Hgagen de. auvto.n eivj VIerousalh.m kai. e;sthsen evpi. to. pteru,gion tou/ i`erou/ kai. ei=pen auvtw/|\ eiv ui`o.j ei= tou/ qeou/( ba,le seauto.n evnteu/qen ka,tw\

 

10Jest bowiem napisane:
Aniołom swoim rozkaże o Tobie,
żeby Cię strzegli,

10ge,graptai ga.r o[ti toi/j avgge,loij auvtou/ evntelei/tai peri. sou/ tou/ diafula,xai se

 

11i na rękach nosić Cię będą,
byś przypadkiem nie uraził
swej nogi o kamień».

11kai. o[ti evpi. ceirw/n avrou/si,n se( mh,pote prosko,yh|j pro.j li,qon to.n po,da sou?

 

12Lecz Jezus mu odparł:
«Powiedziano:
Nie będziesz wystawiał na próbę
Pana, Boga swego».

12kai. avpokriqei.j ei=pen auvtw/| o` VIhsou/j o[ti ei;rhtai\ ouvk evkpeira,seij ku,rion to.n qeo,n sou?

 

13Gdy diabeł dokończył całego kuszenia,
odstąpił od Niego aż do czasu.

13Kai. suntele,saj pa,nta peirasmo.n o` dia,boloj avpe,sth avpV auvtou/ a;cri kairou/?

 

2. Wyodrębnienie perykopy

·         Kryterium miejsca – Perykopa o kuszeniu Jezusa na pustyni (4,1-13) umiejscowiona jest bezpośrednio przed pierwszym publicznym wystąpieniem Jezusa (4,14-15). Wydarzenie to poprzedzone jest chrztem Jezusa w Jordanie (3,21-22), po którym następuje Jego rodowód (3,23-38). W pierwszym wierszu omawianej perykopy zauważamy zmianę miejsca akcji. Jezus po wyjściu z Jordanu udaje się na pustynie. W dalszym toku narracyjnym zauważamy, że swą działalność Jezus rozpoczyna bezpośrednio po powrocie z pustyni.

·         Kryterium czasu – W przypadku tej perykopy możemy go bardzo dokładnie określić. Jezus przebywał na pustyni 40 dni, po ich upływie i zakończonym kuszeniu, powraca do Galilei.

·         Kryterium osób – W omawianej perykopie zauważamy obecność tylko dwóch osób Jezusa i diabła. W perykopie poprzedzającej i następującej po nie zauważamy że, oprócz Jezusa występuje też lud, a w scenie przy chrzcie także obecność Ducha Świętego i Boga Ojca, oraz Jana Chrzciciela.

·         Kryterium akcji – w 3,21-22 widzimy, że Jezus przyjmuje chrzest od Jana w Jordanie, zaraz po tych wydarzeniach akcja przenosi się na pustynię, na której przebywa Jezus napełniony Duchem Świętym, podejmując walkę z diabłem. Po ukończeniu tej walki wraca do Galilei, gdzie naucza w synagogach.

·         Kryterium literackie – Omawiany fragment opowiada o trzech próbach kuszenia podjętych przez diabła, którym Jezus się nie poddaje. Jezus i diabeł (tylko raz używa cytatu ze Starego testamentu) dialogują między sobą posługując się cytatami ze Starego Testamentu.

3. Podział i struktura perykopy

Opowiadanie o kuszeni jest w pewnym sensie kontynuacją chrztu w Jordania. Ten sam Duch, który zstępuje na Jezusa wyprowadza Go na pustynię. Opowiadanie kończy się odejściem kusiciela. Cała perykopa ma następującą strukturę:

1)      Wstęp: wyjście Jezusa na pustynie i pojawienie się diabła (ww. 1-2a)

2)      Pokusa pierwsza: zamienić kamień w chleb (ww. 2b-4)

3)      Pokusa druga: władza, chwałą i bogactwo (ww. 5-8)

4)      Pokusa trzecia: rzucić się w dół z narożnika świątyni: (ww. 9-12)

5)      Zakończenie: odejście kusiciela (w. 13)

Ponadto możemy również zauważyć, że każda z pokus ma identyczną strukturę, w której możemy wyróżnić trzy elementy:

a)      opis miejsca pokusy

b)      treść pokusy

c)      odpowiedź Jezusa oparta na tekście biblijnym

4. Analiza egzegetyczna perykopy Łk 4,1-13

·         4,1

Pobyt Jezusa na pustyni ma miejsce bezpośrednio po chrzcie w Jordanie, gdzie został napełniony Duchem Świętym i pełen tego Ducha (ple®re®s pneumatos hagiou) udaje się na pustynię. Zwrot ple®re®s pneumatos hagiou jest charakterystyczny dla Łukaszowej redakcji. Podkreślone tu zostaje, że Jezus od momentu chrztu w Jordanie wszystko co czyni, spełnia mocą tego Ducha. Pisząc o tym wydarzeniu Łukasz używa czasownika w czasie przeszłym nie dokonanym: e®gato – był prowadzony oraz wyrażenia en te®(i) ere®mo(i) – na pustyni, a nie eis te®n ere®mon – na pustynię. Zostaje tym samym podkreślona ciągła obecność Ducha Świętego, podczas przebywania Jezusa na pustyni.

·         4,2

Jezus przebywa na pustyni czterdzieści dni. Dla żydów jest to bardzo symboliczna liczba, która nawiązuję do czterdziestu lat przebywania Izraelitów na pustyni. W mentalności semickiej czterdziestka określa również okres próby i siły, jest umownym okresem takim, który potrzebny jest do przygotowania się na wielkie wydarzenia zbawcze.  Dla Jezusa był to swoisty okres przejściowy między ukrytym życiem w Nazarecie, a publiczną działalnością. Pustynia w tradycji biblijnej jest szczególnym miejscem spotkania człowieka z Bogiem, ale jest także siedliskiem złych duchów, które były odpowiedzialne za kuszenie człowieka. Dlatego właśnie w takim miejscu ze swymi pokusami szatan ma dostęp do Jezusa. Łukasz w swej Ewangelii mówiąc o kusicielu używa greckiego terminu diabolos, który oznacza kogoś, kto oddziela, oskarża i jest synonimem hebrajskiego słowa śa®tëan, który oznacza prześladowcę, oskarżyciela. W NT diabeł ukazywany jest jako zło osobowe, odpowiedzialne za kuszenie i wrogo nastawione do ludzi. Pobyt Jezusa na związany jest z postem: Nic przez owe dni nie jadł. Post ten nawiązuję do postu, jaki podjął Mojżesz na górze Synaj, zanim otrzymał Prawo i Boże kierownictwo na pustyni. Post też był wyrazem pobożności(Ps 35,13), smutku(1 Sm 31,13), jak również żalu za popełnione grzechy(Kpł 16,29. 31). Głód, który pojawa się u jezusa po czterdziestu dniach ujawnia fakt, że ciągle pozostaje człowiekiem. Ten właśnie głód stał się motywem pierwszej pokusy.

·         4,3

Nawiązując do okoliczności diabeł proponuje Jezusowi zaspokojenia głodu po przez przemianę kamienia w chleb. Możliwe, że fragment ten przywołuje na pamięć wydarzenia starotestamentalnego cudu manny na pustyni. Diabeł nakłania Jezusa by zadbał o siebie, aby zaspokoił swój głód. Sytuacja ta ma swoją analogię w próbie Izraela na pustyni Jak wiem w ST Bóg poddawał Izraelitów próbie głodu, aby ich wychować, poznać ich wnętrze (Pwt 8,2), to był cel tych trudnych warunków, jakimi między innymi był głód. Natomiast pokusa podawana Jezusowi przez diabła imała inny cel. Szatan nie ma na celu poznania wewnętrznego nastawienia Jezusa, ile przede wszystkim zburzenie Jego heroicznego altruizmu, chodzi o to aby zajął się egoistycznie swoimi sprawami.

·         4,4

Odpowiedź dana diabłu opiera się na tekście Pwt 8,3: nie samym tylko chlebem żyje człowiek.  Fragment ten w dalszym ciągu nawiązuje do wydarzeń Izraela na pustyni i wzywa do wierności Bogu. Ta sentencja wskazuje na wielką godność człowieka, który składa się z pierwiastka materialnego i duchowego. Potrzebuj pokarmu materialnego, ale potrzebuje również czegoś więcej. Odpierając tę pokusę  Jezusa wyraża bezgraniczne zaufanie do Boga swojego Ojca jak również podkreśla wzniosłość godności każdego człowieka, wskazując również na to że godność Jezusa jako Syna Bożego jest większa niż wszystkie inne i nie godność ta nie potrzebuje czysto materialnych i przyziemnych potrzeb.

·         4,5

Miejsce drugiej pokusy jest nieokreślone. Nie ma takiego miejsca na świecie, z którego można by zobaczyć na raz całą ziemię. Dlatego Łukasz pisze ogólnie o uniesieniu Jezusa w gór, z którego w sposób czysto duchowy, niejako z lotu ptaka i w wizji duchowej ogarnia bogactwa jednym spojrzeniem w jednej chwili.

·         4,6-7

Pokusa ta ma charakter czysto polityczny i jest związana z jedną z największych słabości ludzkich , którą jest żądza władzy i panowania nad narodami. Diabeł podaje się za władcę a nawet boga ówczesnego świata, sprzeciwiając się prawdzie. W sensie ścisłym świat nie należy do diabła, który jedynie jako uzurpator posiada serca i społeczności. Król Ezechiasz wyraźnie o tym powiedział, że jedynie Bóg zasiada na tronie i jest władcą wszystkich królestw (por. Iz 37,16). Szatan twierdząc, że jest władcą kłamie, bo to jest jego istotą, ale nie do końca. Nie mówi, że jest władcą absolutnym. Przyznaje, że władza którą posiada, została mu powierzona. Sam Jezus przecież nazywa go władcą tego świata. Ceną za te bogactwa jest pokłon. Padnięcie przed kimś na twarz jest wyrazem najwyższej czci i adoracji. Widzimy więc, że celem diabła jest odciągnięcie Jezusa od Boga i od jego planu zbawienia.

·         4,8

Odpowiedź Jezusa jest znów zdecydowana i oparta na fragmencie biblijnym. Jezus odwołuje się do słów zamieszczonych w Pwt 6,13. Fragment, którym posłużył się Jezus przy odpowiedzi nawiązuje do nieposłuszeństwa narodu wybranego wobec Boga, który oddawał cześć złotemu cielcowi na pustyni. Nawiązuje również do codziennej modlitwy Szema Izrael, którą pobożny żyd miał obowiązek odmawiać codziennie. Tekst tej modlitwy bardzo mocno podkreśla, że kult i cześć należą się jedynie Bogu prawdziwemu i jedynemu. W swojej odpowiedzi, opartej na Pwt 6,13, Jezus okazuje zatem wierność zarówno wobec Boga, swego Ojca, jak też wobec Jego Prawa, pokazując przy tym szatanowi o jego właściwym miejscu w świecie.

·         4,9-11

Ostatnia pokusa ma miejsce w Jerozolimie, jak podaje ewangelista na narożniku świątyni. Nie jest to jednak do końca ścisłe tłumaczenie. Rzeczownik pterks od którego pochodzi umieszczone w Ewangelii słowo pterygion może oznaczać pióro, płetwy, ryby albo końce wioseł. Starożytna literatura pozabiblijna nic nie mówi o przypadku użycia tego słowa w stosunku do budowli architektonicznych. Może więc oznaczać również narożnik łączący dwa portyki świątynne: Portyk Salomona i Portyk Królewski. W każdym bądź razie chodzi o miejsc, które znajduje się wysoko. Pokusa ta dotyczy synowskiej ufności Jezusa do Ojca: Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się w dół. Szatan chce wypróbować zarówno synowskie zawierzenie Jezusa, jak również ojcowską miłość Boga do swojego Syna. Diabeł bardzo sprytnie posługuje się tu cytatem z Ps 91,11-12, który mówi o nieustannej opiece Boga o tych, którzy Mu bezgranicznie zaufali. W tym tkwi cała perfidia szatana.

·         4,12

Stanowcza odpowiedź Jezusa opiera się na cytacie z Pwt 6,16a. Odpowiedź ta nawiązuje do sytuacji kuszenia Boga przesz Izraelitów na pustynie, którzy domagali się od Niego wody, wystawiając Go na próbę. Naród wybrany w ten sposób zakwestionował miłość i opatrznościową opiekę Boga, usiłując narzucić Stwórcy własną wolę. Chcieli mieć Boga niejako na usługach, wymagając cudownej interwencji. Słowa kusiciela jest zawarte analogiczne kuszenie Boga. Jezus przypomina szatanowi, że nie można wystawiać na próbę miłości Bożej i od tych prób uzależniać swoją wiarę. W ten sposób po raz trzeci Jezus wyraża bezgraniczne posłuszeństwo Ojcu w Jego woli postanowieniach i zadaniom.

·         4,13

Po nieudanych próbach diabeł odstępuje od Jezusa, ale jak zaznacza Ewangelista aż do czasu. Usunął się więc z pola wali tylko na jakiś czas, aby pojawić się znowu w wydarzeniach męki Zbawiciela. Trzeba zauważyć, że diabeł odstępuje od Jezusa w Jerozolimie i tam też powtórnie przychodzi. Jako jedyny z ewangelistów rozpoczyna opis męki od słów: Wtedy szatan wszedł w Judasza (Łk 22,3). W takiej wizji teologicznej dopatrujemy się w męce i śmierci Jezusa kontynuacji kuszenia szatana, który za wszelką chciał zniszczyć dzieło zbawcze.

5. Kontekst perykopy

Nasza perykopa znajduje się w sekcji wydarzeń przygotowujących publiczną działalność Jezusa (Łk 3,1-4,13), która znajduje się po między sekcją o narodzeniu i ukrytym życiu Jana Chrzciciela i Jezusa (Łk 1,5 – 2,52), a działalnością Jezusa w Galilei (Łk 4,14 – 9,50). W kontekście bliższym umiejscowiona jest po chrzcie Jezusa w Jordanie (Łk 3,21-22), po którym następuje jeszcze jego rodowód (Łk 3,23-38). Zauważamy więc, że te dwie sceny poprzedzające omawianą perykopę są umiejscowione w kontekście zbliżającej się publicznej działalności Jezusa. Ważne jest tu, że autor Ewangelii po przez chrzest Jezusa w Jordanie pragnie ukazać, że całe Jego życie realizuje się w mocy Ducha Świętego. Rodowód Jezusa, który kończy się na Adamie ukazuje Jezusa jako nowego Adama i prawdziwego Syna Bożego. Asystencja Ducha Świętego i tożsamość Jezusa jako Syna Bożego jest podkreślana wielokrotnie w całej Ewangelii według św. Łukasza.

6. Teksty paralelne

Informację o kuszeniu Jezusa znajdujemy również u Marka (Mk 1,12-13) i Mateusza (Mt 4,1-11). Marek podaje bardzo skróconą wersje tych wydarzeń ograniczając się tylko do informacji o miejscu kuszenia bez podawania treści pokus. Natomiast wersja Mateusza jest bardzo podobna do wersji Łukasza z tą różnicą, że autor omawianej perykopy pokusę związaną ze świątynią stawia na trzecim miejscu, Mateusz zaś na drugim. Obaj ewangeliści rozwinęli dla celów katechetyczno-dydaktycznych pierwotny przekaz Marka, można powiedzieć, że zrobili oni komentarz do faktu kuszenia Jezusa

7. Przesłanie perykopy

Omawiana perykopa ukazują nam bardzo dokładnie naturę pokus i sposoby walki z nimi. Szatan staje wobec każdego z nas jako dobry psycholog i wykorzystuje najbardziej egzystencjalne doświadczenia każdego człowieka. Pokusy Jezusa dotyczyły trzech podstawowych obszarów życia. Pierwsza dotyczy pożądliwości ciała, do których zaliczamy wszystkie potrzeby fizjologiczne. Druga dotyczy pychy życia, czyli wszelkiego bogactwa, wszelkich dóbr materialnych. Trzecia natomiast ma charakter religijny, szatan próbuje za wszelką cenę zasiać wątpliwość w Bożą opiekę, wznieść pychę, która burzy zaufanie do Boga. Chrystus daje nam wskazówki, jak walczyć z pokusami. Przede wszystkim po przez zaufanie Bogu i Jego opatrzności, posłuszeństwo woli Bożej, pokorę, posłuszeństwo oraz nieustanną modlitwę, z pomocą której bezkompromisowo będziemy odrzucać podszepty kusiciela, bez wchodzenia z nim w dyskusję. 

BILBLOGRAFIA 

1.      Novum Testamentum Graece, wyd. E. Nestle, B. Aland, Stuttgart 200627.

2.      Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, [Biblia Tysiąclecia], Poznań 20025.

3.      Karris R. J. OFM, Ewangelia według św. Łukasza, w: Katolicki komentarz biblijny, red. nauk. R. E. Brown, J. A. Fitzmeyer, R. E. Murphy, red. nauk. wyd. polskiego
W. Chrostowski, Warszawa 20042.

4.      Romaniuk K., Jankowski A., Stachowiak L., Komentarz praktyczny do Nowego
Testamentu,
t. I, Poznań-Kraków 1999.

5.      Mickiewicz F., Ewangelia według św. Łukasza rozdziały 1-11. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz. Nowy komentarz biblijny t. III cz. 1, Częstochowa 2011.

6.      Gryglewicz F., Ewangelia według św. Łukasza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz. Poznań-Warszawa 1974

7.      Farmer W., Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego, red. nauk.
wyd. polskiego W. Chrostowski, Warszawa 20012.

 

 
Dzieło Biblijne


© Copyright Słowo Biblijne 2006. All rights Reserved. Made in quaint.pl