Dzieło Biblijne

Mesjanizm Starego Testamentu

Email Drukuj

Abp Marian Gołębiewski

 
Verbum cum musica
(20 stycznia 2008r)

 
Mesjanizm Starego Testamentu

 
By mówić o mesjanizmie Starego Testamentu, należy najpierw zwrócić uwagę na ogólne pojęcie tegoż terminu oraz na etymologię słowa „mesjasz”. Zatem, mesjanizmem starotestamentowym nazywamy trwałe oczekiwanie przez Izraelitów zbawienia polityczno-religijnego, którego miał dokonać Bóg zgodnie ze swymi obietnicami. Tak pojęty termin jest także synonimem soteriologii i stanowi prawdziwą „księgę posługi” Biblii. Analizując jego formy, można powiedzieć, że mesjanizm jest wolny. Dzieje się tak, gdy kładzie on akcent na dobrach, które charakteryzują przyszłą erę. Jest także personalny, jeśli bierze pod uwagę osobę, która ma przewodzić w tej erze. Można mówić o mesjanizmie bez Mesjasza, kiedy zbawienie będzie dokonane przez samego Jahwe. Kiedy natomiast mówi się o pośredniku, który oddaje się na służbę Jahwe i dopełnia plan zbawczy, wtedy mamy do czynienia z mesjanizmem. Postać Mesjasza nie została jednak naszkicowana przez proroków w sposób syntetyczny i kompletny. Każdy z nich podkreślił jakiś tylko Jego aspekt. Właśnie na podstawie cech, określonych przez autorów natchnionych, można wyróżnić główne typy mesjanizmu: królewski, prorocki, kapłański, apokaliptyczny.
Z mesjanizmem królewskim mamy do czynienia, gdy prorocy przedstawiają Mesjasza jako nowego Dawida ( por. Am 9,11; Oz 3, 5; Jr 30, 8-9; Ez 34, 23-24). W nim realizuje się proroctwo Natana o wiecznej trwałości dynastii Dawidowej ( 2 Sm 7, 16). Panowanie Mesjasza rozciągnie się na cały świat ( Iz 11, 10; Za 9, 10), a oparte będzie na pokoju (Iz 9, 5; 11, 6-9) i sprawiedliwości (Iż 9, 6; 11,4; Jr 23, 5-6; 33, 15-16). Mesjasz urodzi się w Betlejem (Mi 5, 1) i będzie dobrym pasterzem ( Ez 34, 23; 37, 24-25), który poprowadzi swoich poddanych na wyżyny życia moralnego.
Mesjanizm prorocki oparty jest zaś na zapowiedzi Mesjasza jako największego proroka (Pwt 18, 15). Stąd jego postać modelowana jest na proroka Jeremiasza i na Mojżesza. Najbardziej szlachetnym wcieleniem proroka jest jednak Sługa Jahwe ( Iz 42, 1-4; 49, 1-6; 50, 4-9; 52, 13-53, 12).
Ponieważ Mesjasz w swojej osobie połączy godność królewską i kapłańską ( Ps 110, 4), mówimy również o mesjanizmie kapłańskim. Ofiara, jaką On złoży ( Iz 53, 10), wskazuje na właśnie na Jego kapłańską godność. Poza Pismami natchnionymi, również pismach z Qumran oraz Testamenty Dwunastu Patriarchów zapowiadają epokę mesjańską, a w niej nie jednego, lecz dwóch mesjaszów.
W literaturze apokaliptycznej, która największy rozwój osiągnęła w II wieku przed Chrystusem, występuje mesjanizm apokaliptyczny. Wyraża on przekonanie, że królestwo Boże zstąpi z wyroku Bożego. Najbardziej reprezentatywnym przedstawicielem takiego sposobu przedstawiana omawianej problematyki jest prorok Daniel ( Dn 7, 13-14), ukazujący „Syna Człowieczego” przychodzącego na obłokach. Prorok identyfikuje tę postać z ludem świętym Najwyższego, tzn. z Izraelem, ale nie można z tej wizji wykluczyć Mesjasza indywidualnego.
Spośród wymienionych typów mesjanizmu, najstarszym jest mesjanizm królewski. Po nim pojawił się mesjanizm prorocki ( i kapłański), a jako ostatni mesjanizm apokaliptyczny. Z tego ostatniego Ewangelie przyjęły tytuł „Syna Człowieczego”, który lepiej wyrażał rolę zbawcy uniwersalnego.
Ze zbawieniem, którego dokona Bóg, utożsamia się ideę Jego mesjańskiego królestwa. Ma ona korzenie w Starym Testamencie, gdzie jawi się jako rzeczywistość historyczna i mesjańsko – eschatologiczna. Ponieważ królem Izraela jest sam Bóg z tytułu stworzenia i wybraństwa, to Jego mesjańsko – eschatologiczne królestwo urzeczywistni się na skutek Jego bezpośredniej interwencji w formie „sądu” w „dniu Jahwe”. W czasie katastrof narodowych zginą ludzie źli, ale ostoi się „Reszta Izraela”. Prorocy nie rozróżniali perspektywy czasowej i umieszczali różne wydarzenia na jednej linii czasu, dlatego potrzebne jest tu rozróżnienie ery przedchrześcijańskiej i chrześcijańskiej, z panującą włącznie.
Zapowiedź zakłada zawsze realizację. Tak samo dzieje się w przypadku mesjanizmu. Prorocy nie poddawali syntezie cech Mesjasza i nie zrozumieli do końca, że urzeczywistnienie mesjanizmu miało dokonać się w wymiarze eschatologicznym. Takiej syntezy dokonał dopiero sam Jezus, przedstawiając siebie jako „Syna Człowieczego” i równocześnie „Sługę Jahwe”, wiążąc aspekt królewski z drugim przyjściem na tę ziemię, dlatego zrozumienie następuje dopiero w pierwotnym chrześcijaństwie (1P 1, 5 - 20, Jud 18, 1; 1Tm 4, 1; 1J 2, 18; Ga 4, 4; Ef 1,10; 1Kor 10, 11; Tyt 1, 2).
Mesjanizm starotestamentowy ma charakter zróżnicowany, zmienny i płynny. Przyczyną tego jest prowizoryczny charakter ekonomii Starego Testamentu, konstruowanie obrazów bez logicznego powiązania, trudność przetłumaczenia na język ludzki transcendencji Boga i Jego słowa. Z przepowiadań starotestamentowych trzeba zostawić to, co jest trwałe i kategoryczne, a odnosi się wyraźnie i bezpośrednio do objawienia Bożego. Jest to jedna z przyczyn, z powodu której mesjanizm ten w stosunku do rzeczywistości nowotestamentalnej jest nieudokumentowany. Podsumowując, trzeba pamiętać, że jest to sprawa języka, mentalności i zainteresowań związanych z daną epoką, w której żył prorok. W kulturze środkowego Zachodu król akualizował los bogów, umierających i zmartwychwstających, i mit o wiecznym powrocie – cykliczny powrót końca i początków. Ogólnie mówiąc, zjawiska te nie miały miejsca w realiach Izraela. Mentalność i zrozumienie ukierunkowane jest na przyszłość, na oczekiwanie Mesjasza. Zatem, w kształtowanych przez proroków wizerunkach Mesjasza można mówić wyłącznie o zapożyczeniach literackich. Przede wszystkim należy pamiętać, że harmonia między Starym a Nowym Testamentem sprawdza się na poziomie „Objawienia Pełnego”. Dramatem można nazwać odrzucenie Mesjasza, o jakim mówi Nowy Testament. Izraelici oczekiwali Mesjasza politycznego, rozdzielając zatem cechy, których syntezę nosił w sobie Jezus. Nie byli więc w stanie przyjąć Mesjasza jako Mesjasza ukrzyżowanego.
Zastanawiając się nad pochodzeniem mesjanizmu, należy odnieść się również do idei przymierza, wybrania i zbawczej interwencji Boga w historię. Są to fakty objawione niepodważalne w religii hebrajskiej. To samo stwierdzenie dotyczy doktryny mesjańskiej.
Tematykę mesjańską podejmuje wiele tekstów Starego Testamentu. Do najważniejszych i najbardziej reprezentatywnych należą: Protoewangelia, proroctwo Jakuba, proroctwo Natana, Księga Izajasza 6-11, Księga Jeremiasza, Ezechiela, Księga Deutero-Izajasza oraz księgi proroków mniejszych – Micheasza i Daniela.

 
Opracowano na podstawie nagrania ze spotkania Verbum cum musica z 20.01.2008 r.

 

 
Dzieło Biblijne


© Copyright Słowo Biblijne 2006. All rights Reserved. Made in quaint.pl