Dzie│o Biblijne

Ezechielowa Nowa ┼Üwi─ůtynia - zapowiedzi i realizacja

Email Drukuj

Ezechielowa Nowa ┼Üwi─ůtynia – zapowiedzi i realizacja 

     W ostatniej wizji Ezechiel kontempluje now─ů ┼Üwi─ůtyni─Ö Boga, kt├│ra symbolizuje ca┼é─ů Jerozolim─Ö (Ez 40-48). ┼Üwi─Öte miasto Boga ma zosta─ç oczyszczone. Jest to jakby wielka utopia, kt├│ra zbiera w sobie wszystkie obietnice prorok├│w i projekty kap┼éan├│w.[1] Punktem centralnym odnowionej wsp├│lnoty (zob. Ez 36-37) jest ┼Üwi─ůtynia oczyszczona z poprzednich, bezczeszcz─ůcych j─ů zachowa┼ä.[2] Jej kszta┼ét i uk┼éad przypomina ┼Üwi─ůtyni─Ö Salomona, kt├│r─ů Ezechiel mia┼é w pami─Öci, ale zachodz─ů w niej r├│wnie┼╝ znaczne r├│┼╝nice.[3]  Powstaje pytanie, czy przekaz Ezechiela mia┼éby stanowi─ç zasady obowi─ůzuj─ůce po powrocie z niewoli. Jednak ┼Üwi─ůtynia wizji Ezechiela nie doczeka┼éa si─Ö nigdy realizacji, jest przedmiotem wizji, kt├│r─ů mo┼╝na rozumie─ç w spos├│b idealistyczny lub symboliczny.[4] Cho─ç czas wygnania wp┼éyn─ů┼é na oblicze religijno┼Ťci Izraelit├│w, zosta┼éy podj─Öte pr├│by przywr├│cenia przedwygnaniowego kultu ofiarniczego, a zatem, r├│wnie┼╝ rekonstrukcji ┼Üwi─ůtyni w Jerozolimie. Trzeba by─ç jednak ┼Ťwiadomym, ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç diaspory sta┼éa si─Ö powodem powstania nowych miejsc kultu, a zr├│┼╝nicowanie w ┼éonie wsp├│lnoty powygnaniowej przyczyni┼éo si─Ö do nowego rozumienia miejsca kultu, jakim by┼éa idea ┼Üwi─ůtyni Duchowej.  

1.      Sanktuaria poza Jerozolim─ů

 Rzeczywisto┼Ť─ç diaspory w dobitny spos├│b odbi┼éa si─Ö na sferze ┼╝ycia kultycznego Izraelit├│w. Mo┼╝na postawi─ç pytanie na ile pr├│bowali odtworzy─ç w tej nowej sytuacji obraz ┼╝ycia religijnego wypracowany w Palestynie. Przekaz biblijny nie wspomina o konkretnych sanktuariach istniej─ůcych w diasporze. Ksi─Öga Ezechiela jako miejsce modlitwy sugeruje okolice rzeki Kebar (kana┼é naru Kabari w Babilonii por. Ez 1,1-3; 3,15), jako miejsce r├│wnie┼╝ wsp├│lnotowej modlitwy. Dla Izraelit├│w religijne znaczenie ┼║r├│de┼é wodnych r├│wnie┼╝ nie by┼éo obce. W Ksi─Ödze Ezechiela jeszcze inny tekst zas┼éuguje na uwag─Ö, a mianowicie Ez 11,16. B├│g zapowiada, ┼╝e On sam b─Ödzie dla Izraelit├│w ┼Üwi─ůtyni─ů. U┼╝yte w tym przypadku s┼éowo miqq╔Öd─ü┼í  mo┼╝e oznacza─ç, jak sugeruj─ů niekt├│rzy, konkretne sanktuarium, ale r├│wnie┼╝ sam─ů obecno┼Ť─ç Boga. Inna hipoteza o istnieniu ┼Üwi─ůtyni w Babilonii opiera si─Ö na przekazie Ezd 8,17, z kt├│rego wiadomo o fakcie zebrania si─Ö lewit├│w i niewolnik├│w ┼Ťwi─ůtynnych w Kasifila. W tym przypadku r├│wnie┼╝ u┼╝yte s┼éowo nasuwa podw├│jne rozumienie: m─üq├┤m mo┼╝e oznacza─ç miejsce ┼Ťwi─Öte, lub te┼╝ po prostu miejsce.[5]Przekazy wspominaj─ů przynajmniej o trzech sanktuariach poza Jerozolim─ů, lub w diasporze.[6]┼Üwi─ůtynia w Elefantynie zwi─ůzana jest z egipsk─ů diaspor─ů Izraelit├│w. Wysnuwa si─Ö opinie, ┼╝e Izraelici przybyli tam z Pa┼ästwa P├│┼énocnego jeszcze przed reform─ů Jozjasza. Inni uwa┼╝aj─ů, ┼╝e przybyli dopiero po upadku Jerozolimy i wtedy powsta┼éa tam ┼Üwi─ůtynia ku czci Jahwe. Je┼╝eli tak, to wytyczne reformy Jozjasza musia┼éyby odnosi─ç si─Ö wy┼é─ůcznie do teren├│w Palestyny. A mo┼╝e w ten spos├│b pozbawieni ┼Üwi─ůtyni Jerozolimskiej Izraelici chcieli zagwarantowa─ç ci─ůg┼éo┼Ť─ç kultu Jahwe? Kult ofiarniczy tam sprawowany nie podoba┼é si─Ö jednak przedstawicielom miejscowej religii, kt├│rzy czcili bo┼╝ka o imieniu Chnum, przedstawianego z g┼éow─ů barana. Tak, wi─Öc kap┼éani tego egipskiego bo┼╝ka z pomoc─ů wojsk z Syene zniszczyli ┼Üwi─ůtyni─Ö. Przypuszcza si─Ö, ┼╝e zosta┼éa odbudowana, ale nie na d┼éugo.[7] Obecno┼Ť─ç miejsca ku czci Jahwe w Elefantynie wydaje si─Ö by─ç bardziej zrozumia┼éa, ze wzgl─Ödu na diaspor─Ö Izraelit├│w. Trudniej stwierdzi─ç co┼Ť takiego odno┼Ťnie do zbudowanej ok. 160 r. przed Chr. ┼Ťwi─ůtyni w Leontopolis. Wzniesiona przez Oniasza IV, zbieg┼éego z Jerozolimy syna arcykap┼éana wydaje si─Ö by─ç jednak kwesti─ů ambicjonaln─ů. Sanktuarium odzwierciedla┼éo ┼Üwi─ůtyni─Ö Jerozolimsk─ů, by┼éo jednak mniejsze i ubo┼╝sze.[8] Powstanie ┼Ťwi─ůtyni sam Oniasz usprawiedliwia┼é tekstem Iz 19,19: W ├│w dzie┼ä b─Ödzie si─Ö znajdowa┼é o┼étarz Pana po┼Ťrodku kraju Egiptu, a przy jego granicy stela na cze┼Ť─ç Pana. Nie mo┼╝na raczej przyj─ů─ç za s┼éuszne tego wyt┼éumaczenia. Oniasz dowodz─ůc oddzia┼éem militarnym Izraelit├│w w Leontopolis i tam w Tell-el-Yahudiyeh w miejscu opuszczonej ┼Ťwi─ůtyni egipskiej ustanawia kult Jahwe. Prawdopodobnie, opr├│cz kwestii osobistych samego Oniasza znaczn─ů rol─Ö odegra┼éa polityka Ptolemeusza Filometra, kt├│ry w ten spos├│b chcia┼é obj─ů─ç swoimi wp┼éywami r├│wnie┼╝ Izraelit├│w. ┼Üwi─ůtynia przetrwa┼éa do 73 r. po Chr., kiedy to zosta┼éa zburzona przez Rzymian. Powstanie ┼Ťwi─Ötych miejsc kultu Jahwe poza Palestyn─ů nie ┼Ťwiadczy┼éo jedynie o ┼éamaniu wcze┼Ťniejszych zobowi─ůza┼ä i wykraczania poza ustalone normy. Wp┼éyw uwarunkowa┼ä historycznych, w jakich znale┼║li si─Ö Izraelici daje du┼╝o do my┼Ťlenia. Z zamkni─Ötej enklawy dwunastu pokole┼ä zostali rozproszeni na r├│┼╝ne strony ├│wczesnego ┼Ťwiata. Wraz z sob─ů, Izraelici nie┼Ťli w te nowe miejsca ca┼éy baga┼╝ historii i styl ┼╝ycia ukierunkowany na relacj─Ö z Bogiem. Jak jednak dopu┼Ťci─ç my┼Ťl uczynienia miejsca ┼Ťwi─Ötego w ziemi nie┼Ťwi─Ötej? Czy traci na znaczeniu rzeczywisto┼Ť─ç wyboru i wyj─ůtkowo┼Ť─ç Jerozolimy? Te pytania doprowadzi┼éy do powstania nowego nurtu w religijno┼Ťci Izraelit├│w, a mianowicie do synagogi. Zasadniczo r├│┼╝ni─ůc si─Ö od ┼Üwi─ůtyni, synagoga wskazywa┼éa bardziej na aspekt ┼Ťwi─Öto┼Ťci czasu ni┼╝ miejsca, a przez to umo┼╝liwia┼éa spotkanie si─Ö z Bogiem obecnym w swoim S┼éowie r├│wnie┼╝ poza Ziemi─ů ┼Üwi─Öt─ů.Kwesti─Ö zupe┼énie inn─ů stanowi┼éy wewn─Ötrzne napi─Öcia w Palestynie wywo┼éane ingerencj─ů Asyryjczyk├│w, nast─Öpnie Babilo┼äczyk├│w i czasem wygnania. Z powodu nap┼éywu przesiedlonej ludno┼Ťci z Syrii i Mezopotamii (zob. 2 Krl 17) tereny Pa┼ästwa P├│┼énocnego zacz─Ö┼éa zamieszkiwa─ç ludno┼Ť─ç niemog─ůca wykaza─ç si─Ö czysto┼Ťci─ů pochodzenia. Wed┼éug przekazu 2 Krl 17, 25 – 41 ukazuj─ůcym Samarytan w nieprzychylnym ┼Ťwietle wiadomo, ┼╝e pocz─ůtkowo nie oddawali czci Jahwe, a nawet, gdy zostali odpowiednio pouczeni ┼é─ůczyli kult Boga Jedynego w Betel z kultem bo┼╝k├│w, jaki sprawowali na wy┼╝ynach. Wzbudzi┼éo to liczne napi─Öcia i antagonizmy z ┼╗ydami, kt├│rzy wr├│cili z wygnania i nie chcieli zaakceptowa─ç synkretyzmu Samarytan. Przyst─Öpuj─ůc do odbudowy ┼Üwi─ůtyni w Jerozolimie ┼╗ydzi nie chcieli czyni─ç tego wsp├│lnie z Samarytanami, kt├│rzy od tej pory utrudniali prace renowacyjne. Napi─Öcia mia┼éy to jednak charakter bardziej polityczny ni┼╝ religijny, z obawy przed wzrostem znaczenia Judy w strefie interes├│w samaryta┼äskich.[9] Zaowocowa┼éy one wzniesieniem przez Samarytan ┼Ťwi─ůtyni na g├│rze Garizim. Z g├│r─ů t─ů zwi─ůzana by┼éa stara tradycja przywo┼éuj─ůca posta─ç Jozuego jako inicjatora kultu na tym miejscu.[10] Rekonstrukcj─Ö zniszczonego przez Nabuchodonozora sanktuarium mia┼é dokona─ç Sanballat namiestnik Samarii ok. 332 r. przed Chr.[11] ┼Üwi─ůtynia ta w wyniku prze┼Ťladowania religijnego czas├│w machabejskich ca┼ékowicie straci┼éa swoj─ů to┼╝samo┼Ť─ç[12], a ostatecznie przesta┼éa istnie─ç w 128 r. przed Chr. w wyniku zbrojnej interwencji Jana Hirkana, kt├│ry prowadzi┼é polityk─Ö powszechnej judaizacji. Konflikt interes├│w pomi─Ödzy Samarytanami a ┼╗ydami nie przesta┼é jednak istnie─ç, czego zewn─Ötrznym wyrazem by┼é dalszy sp├│r o miejsce kultu (por. J 4,20).

2.      ┼Üwi─ůtynia duchowa

 Niekt├│rzy komentatorzy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e przedsi─Öwzi─Öcie odnowy religijnej zapowiadane przez Ezechiela w wi─Ökszej cz─Ö┼Ťci by┼éo utopi─ů. Proroctwo Ezechiela nosi znamiona utopii, gdy┼╝ wymyka si─Ö z granic ludzkich mo┼╝liwo┼Ťci. To, co zapowiedzia┼é Ezechiel, mo┼╝e zrealizowa─ç jedynie B├│g.[13] St─ůd zrodzi┼éy si─Ö idee spirytualizacji kultu zapowiadanego przez Ezechiela. Przyczyni┼éy si─Ö do tego r├│wnie┼╝ koncepcje wsp├│lnoty w Qumran. Od┼é─ůczyli si─Ö oni od oficjalnego kultu sprawowanego w ┼Üwi─ůtyni Jerozolimskiej, uwa┼╝aj─ůc ten kult za niegodny. Promowali wobec tego w┼éasn─ů ide─Ö kultu i miejsca kultu w grotach.[14] Popularno┼Ť─ç idei nowej ┼Üwi─ůtyni we wsp├│lnocie qumra┼äskiej popieraj─ů liczne aramejskie kopie Ez 40-48 odnalezione w r├│┼╝nych grotach. Ide─Ö ┼Üwi─ůtyni duchowej uwidacznia szczeg├│lnie jeden tekst, znajduj─ůcy si─Ö w Zwoju ┼Üwi─ůtynnym[15]. Zasadnicza cz─Ö┼Ť─ç zwoju zawiera opis przysz┼éej ┼Üwi─ůtyni, jak r├│wnie┼╝ kultu, kt├│ry ma by─ç w niej zaprowadzony. Opisana w nim ┼Üwi─ůtynia mia┼éaby si─Ö znajdowa─ç na G├│rze Syjon. Rozr├│┼╝nia si─Ö jednak wyra┼║nie projekt przysz┼éej ┼Üwi─ůtyni od ┼Üwi─ůtyni ko┼äca czas├│w, kt├│r─ů r├│wnie┼╝ zapowiada Zw├│j ┼Üwi─ůtynny (zob. 11QT 29,8-10). Ta ┼Üwi─ůtynia, w nawi─ůzaniu do projektu Ezechiela (40-48) ma okaza─ç si─Ö dzie┼éem samego Boga. Obietnica rozpoczyna si─Ö od klasycznej formu┼éy paktu (por. Ez 36,28): B─Ödziecie mieszka─ç w kraju, kt├│ry da┼éem waszym przodkom, i b─Ödziecie moim ludem, a Ja b─Öd─Ö waszym Bogiem. Chodzi tu, zatem o wieczn─ů i intymno┼Ť─ç Boga, kt├│r─ů zagwarantuje nowe Sanktuarium.[16] Jest to jedyny fragment Zwoju ┼Üwi─ůtynnego, w kt├│rym m├│wi si─Ö wprost ┼Üwi─ůtyni uczynionej przez Boga:U┼Ťwi─Öc─Ö ┼Üwi─ůtyni─Ö moj─ů chwa┼é─ů, umieszczaj─ůc nad ni─ů moj─ů chwa┼é─Ö, a┼╝ do owego dnia b┼éogos┼éawie┼ästwa, gdy stworz─Ö m─ů ┼Üwi─ůtyni─Ö, wznosz─ůc j─ů dla mnie, na wszystkie dni, zgodnie z przymierzem, kt├│re zawar┼éem z Jakubem w Betel (11QT 29,8-10.)[17]Y. Yadin, kt├│ry wydoby┼é zw├│j z qumra┼äskiej groty, jest zadania, ┼╝e jest w nim mowa o dw├│ch ┼Üwi─ůtyniach. Pierwsz─ů, na polecenie Boga, maj─ů zbudowa─ç Izraelici, natomiast w czasach nowego stworzenia, B├│g sam stworzy swoj─ů ┼Üwi─ůtyni─Ö, zgodnie z przymierzem zawartym z Jakubem w Betel, kt├│ra na zawsze zast─ůpi ┼Üwi─ůtyni─Ö doczesn─ů. Niekt├│rzy za┼Ť, dostrzegaj─ů tu tylko zapowied┼║ odnowienia Drugiej ┼Üwi─ůtyni, od kt├│rej odsun─Öli si─Ö mieszka┼äcy wsp├│lnoty qumra┼äskiej, uwa┼╝aj─ůc jej kult za niegodziwy. ┼Üwi─ůtynia odnowiona mia┼éaby wskazywa─ç na obecno┼Ť─ç Boga na ziemi. Inni, natomiast widz─ů tu dzie┼éo, kt├│re B├│g dokona w czasach mesja┼äskich. Qumra┼äska koncepcja ┼Üwi─ůtyni wyra┼╝a si─Ö szczeg├│lnie w idei spirytualizacji kultu. Cz┼éonkowie wsp├│lnoty w Qumran czuli si─Ö szczeg├│lnie uprzywilejowani przez Boga. Okre┼Ťlali siebie za pomoc─ů metafor odnosz─ůcych si─Ö wyra┼║nie do terminologii kultycznej. Gmina por├│wnana jest do ro┼Ťliny, lub wr─Öcz do plantacji, m├│wi si─Ö nawet o ┼Ťwi─Ötej ro┼Ťlinie (metafora pochodzi z Ez 47,1-12). Obraz ten przedstawia cz┼éowieka korzystaj─ůcego z b┼éogos┼éawie┼ästwa Bo┼╝ego, tak, jak ro┼Ťlina ┼╝yje i rozwija si─Ö dzi─Öki ┼╝yciodajnemu strumieniowi (por. Ps 92,1nn; Ps 1). Wsp├│lnota z Qumran czuje si─Ö wezwana do dokonania odkupienia ziemi poprzez ofiarniczy styl ┼╝ycia. Ma on wyjednywa─ç wszystkim ┼éask─Ö przebaczenia. Kult ofiarniczy ma zosta─ç zast─ůpiony przez pokut─Ö, doskona┼éo┼Ť─ç ┼╝ycia, ofiar─Ö warg (1QS 5,6). Duchowe ofiary po┼é─ůczone z modlitw─ů maj─ů zast─ůpi─ç ofiary materialne sk┼éadane w Jerozolimie. Wybra┼äcy Bo┼╝y maj─ů sta─ç si─Ö czytelnym znakiem Bo┼╝ej obecno┼Ťci.[18] Przygotowanie na przyj┼Ťcie epoki mesja┼äskiej zaowocowa┼éo specyficznym stylem ┼╝ycia cz┼éonk├│w wsp├│lnoty qumra┼äskiej. Ka┼╝dy z nich przyjmowa┼é, bowiem regu┼éy czysto┼Ťci rytualnej obowi─ůzuj─ůce kap┼éan├│w. Mia┼éo to wprowadza─ç stan wewn─Ötrznej gotowo┼Ťci na przyj┼Ťcie Boga, przygotowywa─ç dla Niego „drog─Ö na pustyni”(zob. 1QS 8; por. Iz 40,3). Stan oczekiwania i ca┼éa formacja duchowa znajdowa┼éy swoje korzenie w wydarzeniach pod Synajem, opisanych w Ksi─Ödze Wyj┼Ťcia (zob. Wj 19-20). Poprzez kult duchowy, wybrana cz─ůstka Izraela, jak─ů stanowili qumra┼äczycy mia┼éa sta─ç si─Ö „kr├│lewskim kap┼éa┼ästwem, ludem ┼Ťwi─Ötym” (por. Wj 19). Wj 19-20 nie zawiera jednak ┼╝adnych przepis├│w kultu ofiarniczego, podobnie i nowe przymierze (zob. Jr 31,31-34; Ez 36,27nn), oraz oczyszczenie Izraela (zob. Ez 36,25) mia┼éy si─Ö dokona─ç w inny spos├│b. Cz┼éowiek ofiarowuj─ůc samego siebie i ca┼ée swe ┼╝ycie, troszcz─ůc si─Ö o u┼Ťwi─Öcenie w┼éasnego umys┼éu, stawa┼é si─Ö ┼╝yw─ů ofiar─ů mi┼é─ů Bogu. Kult duchowy praktykowany przez „┼╝ywe sanktuarium” wsp├│lnoty qumra┼äskiej skrywa┼é w sobie tajemnic─Ö przysz┼éo┼Ťci.[19]Inny z tekst├│w qumra┼äskich, Midrasz Florilegium (4Q Flor = 4Q174) stanowi wyb├│r kr├│tkich tekst├│w i czyta┼ä biblijnych wraz z komentarzem. Przypomina on o obietnicy danej Dawidowi, a mianowicie o wybudowaniu domu, kt├│ry utrwali jego dynasti─Ö na wieki. Obietnica ta zostaje wyra┼║nie wpisana w kontekst ┼Üwi─ůtyni, kt├│r─ů Dawid chcia┼é wybudowa─ç Bogu (por. 2 Sm 7,10nn). Znaczenie s┼éowa bajit – dom, odnosi si─Ö tu i do ┼Üwi─ůtyni i do wsp├│lnoty ludzkiej, potomstwa Dawida, kt├│re ma tworzy─ç ┼Üwi─ůtyni─Ö duchow─ů.[20] 4QFlorilegium odnosi si─Ö do obietnicy ┼Üwi─ůtyni czas├│w mesja┼äskich zawartej w 2 Sm 7. Jest tutaj jest mowa o miqq╔Öd─ü┼í ’─üd─üm co mo┼╝e oznacza─ç przybytek wybudowany przez ludzi, ale r├│wnie┼╝ sanktuarium z istot ludzkich. Wed┼éug D. R. Schwartza chodzi tu o dwa r├│┼╝ne sanktuaria, a mianowicie o ┼Üwi─ůtyni─Ö Jerozolimsk─ů oraz o wsp├│lnot─Ö ludzk─ů. Trzecia, natomiast ┼Üwi─ůtynia zostanie wybudowana przez Boga w przysz┼éo┼Ťci.[21] Z t─ů koncepcj─ů polemizuje M. Ben- Yashar, kt├│ry twierdzi, ┼╝e nie ma tutaj mowy o dw├│ch odr─Öbnych ┼Üwi─ůtyniach, lecz o jednej, zbudowanej ludzkimi r─Ökoma, kt├│ra przeciwstawia si─Ö tej b─Öd─ůcej przysz┼éym dzie┼éem Boga.[22] Nie wiadomo jednak dok┼éadnie, w jaki spos├│b rozumie─ç przysz┼é─ů, Bo┼╝─ů ┼Üwi─ůtyni─Ö. Niekt├│rzy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e w czasach mesja┼äskich cz┼éowiek jako „┼╝ywe sanktuarium” poprzez wierne wype┼énianie Prawa b─Ödzie wznosi┼é ku Bogu modlitw─Ö chwa┼éy. W taki sam spos├│b b─Ödzie wype┼énia┼é sw─ů pos┼éug─Ö Mesjasz kap┼éa┼äski.[23]Opozycja qumra┼äczyk├│w wobec ┼Üwi─ůtyni Jerozolimskiej doprowadzi┼éa do spirytualizacji kultu. Pomimo idei kultu duchowego, esse┼äczycy oczekiwali przywr├│cenia godnego kultu w Jerozolimie. Z czasem jednak, odkryli, ┼╝e ofiary duchowe mog─ů by─ç o wiele bardziej mi┼ée Bogu ni┼╝ krew zwierz─ůt. Wynika st─ůd, idea miejsca ┼Ťwi─Ötego rozumiana nie tyle w kategorii przestrzennej, ile duchowej i osobowej. „Sanktuarium z istot ludzkich” przesuwa akcent z wymiaru czysto zewn─Ötrznego, kt├│ry doprowadzi┼é kult do powa┼╝nego kryzysu, na wymiar relacji, wi─Özi z Bogiem, kt├│ra posiada wyra┼║ne skutki moralne. Wyra┼║ne odniesienie do przysz┼éo┼Ťci mog┼éoby wzbudza─ç ch─Ö─ç szukania analogii w nowotestamentowych koncepcjach kultu duchowego. Na pewno by si─Ö znalaz┼éy, lecz potrzeba wyra┼║nie podkre┼Ťli─ç ekskluzywne poj─Öcie wybrania, jakie towarzyszy┼éo cz┼éonkom wsp├│lnot esse┼äskich. Kult Nowego Testamentu natomiast, maj─ůc u podstaw osob─Ö Jezusa wskazuje na rzeczywisto┼Ť─ç duchow─ů, kt├│ra posiada uniwersalny zasi─Ög i znaczenie.3.      WnioskiPoruszana w niniejszym artykule problematyka, cho─ç zosta┼éa przedstawiona w spos├│b bardzo zwi─Öz┼éy dotyczy tematyki niezmiernie bogatej. Ten ma┼éy wycinek historii biblijnego Izraela ukazuje przede wszystkim jak wa┼╝n─ů w ┼╝yciu cz┼éowieka jest sfera relacji z Bogiem, modlitwy i kultu i jak r├│┼╝norodne s─ů jej przejawy. Celem tej syntezy by┼éo przede wszystkim ukazanie zr├│┼╝nicowania w pojmowaniu miejsca kultu w dziejach powygnaniowego Izraela, po to, aby m├│c postawi─ç sobie kolejne pytania. Czy te poszczeg├│lne miejsca i wymiary kultu odpowiadaj─ů zapowiedzi Nowej ┼Üwi─ůtyni poczynionej przez Ezechiela? Jak ma si─Ö to wszystko do fakt├│w nam wsp├│┼éczesnych?Odbudowa ┼Üwi─ůtyni w Jerozolimie po dzie┼ä dzisiejszy stanowi t─Ösknot─Ö oczekuj─ůcych dos┼éownego spe┼énienia si─Ö proroctwa Ezechiela. Wiadomo jednak, ┼╝e nawet z ludzkiego punktu widzenia musz─ů by─ç spe┼énione konkretne warunki. Rabini Jerozolimy okre┼Ťlili je nast─Öpuj─ůco: po pierwsze, wi─Ökszo┼Ť─ç ┼╗yd├│w musi zamieszkiwa─ç Palestyn─Ö, po drugie, musi nast─ůpi─ç pok├│j, po trzecie, musi pojawi─ç si─Ö prorok, kt├│ry przeka┼╝e wol─Ö Boga dotycz─ůc─ů przybytku.[24] Jak na razie jednak na spe┼énienie tych warunk├│w si─Ö nie zanosi, tak wi─Öc nale┼╝y szuka─ç g┼é─Öbszej interpretacji wizji Ezechiela.Nowa ┼Üwi─ůtynia pozostaje dla nas tajemnic─ů, kt├│ra ┼é─ůczy dwa r├│┼╝ne od siebie ┼Ťwiaty: Boski i ludzki. Nie spos├│b nie zauwa┼╝y─ç przedziwnej ambiwalencji, kt├│ra naznacza miejsca kultu. Chodzi tu o przedziwne napi─Öcie mi─Ödzy niebem i ziemi─ů, rzeczywisto┼Ťci─ů Boga i cz┼éowieka, t─Ösknot─ů i niespe┼énieniem. Zraniony grzechem cz┼éowiek nie zawsze jest w stanie w┼éa┼Ťciwie odczyta─ç zbawczy plan Boga, a nast─Öpnie podda─ç si─Ö jemu z pe┼én─ů ufno┼Ťci konsekwencj─ů. Miejsce kultu jest przeznaczone w┼éa┼Ťnie do tego, aby w nim w┼éa┼Ťnie cz┼éowiek m├│g┼é do┼Ťwiadcza─ç Boga i czerpa─ç z Jego ┼╝ycia. Tajemnic─Ö Nowej ┼Üwi─ůtyni objawia nam w pe┼éni dopiero Jezus Chrystus – a to ju┼╝ Nowy Testament.  

Jolanta Judyta Pudełko
PDDMWarszawa

 


[1] L. Monari, Ezechiele un sacerdote- profeta, Editrice Queriniana, Brescia 1988, 12.
[2] Por. R. Cavedo, Profeti, storia e teologia del profetismo nell’Antico Testamento, Milano 1995, 160.

[3] Wed┼éug opisu Ezechiela ┼Üwi─ůtynia wygl─ůda┼éa jak ma┼éy ziggurat o trzech pi─Ötrach, kt├│rych nazwy w t┼éumaczeniu akadyjskim zawieraj─ů symbolik─Ö kosmiczn─ů (por. Ez 43,13-17). Zasadnicz─ů zmian─ů jest brak Arki Przymierza, lecz Chwa┼éa Bo┼╝a wype┼énia Sanktuarium. B├│g zamieszkuje mi─Ödzy synami Izraela tak, jak na pustyni (por. Wj 25,8). Te idee teologiczne maj─ů wi─Ökszy wp┼éyw na p├│┼║niejszy judaizm bardziej ni┼╝ projekt samej ┼Üwi─ůtyni; R. De Vaux, Le Istituzioni..., 321.

[4] Por. R. Rumianek, Or─Ödzie Ksi─Ögi Ezechiela, Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, Warszawa 1999,189; Interpretacja alegoryczna, proponowana przez Ojc├│w Ko┼Ťcio┼éa w wizji Ezechiela widzi „┼Üwi─ůtyni─Ö czas├│w mesja┼äskich”, czyli Ko┼Ťci├│┼é; E. Zawiszewski, Ksi─Ögi Prorok├│w, Pelplin 1998, 179.

[5] Por. J. D. Purvis, Wygnanie i powrót, w: Starożytny Izrael (zbior.), tłum. W. Chrostowski, Czytelnik, Warszawa 1994, 225-227.

[6] To rozgraniczenie wydaje si─Ö zasadne z powodu zaistnienia chocia┼╝by ┼Ťwi─ůtyni na g├│rze Garizim, kt├│ra nie znajdowa┼éa si─Ö w diasporze, ale, na kt├│rej powstanie w spos├│b wyra┼║ny wp┼éyn─Ö┼éy rzeczywisto┼Ť─ç i skutki wygnania babilo┼äskiego; por. G. Witaszek, Centralizacja kultu, w: ┼╗ycie religijne Biblii, (red.) G. Witaszek, Lublin 1999, 103-122.

[7] Korespondencja Jedonijaha z arcykap┼éanem Jerozolimy i namiestnikiem Bagohim zaowocowa┼éa pozwoleniem na odbudow─Ö z pomi─Öciem pozwolenia na sk┼éadanie ofiar. Czy tak si─Ö sta┼éo, nie wiadomo. Niekt├│rzy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e odbudowie przeszkodzi┼éo powstanie Amyrteusza z 405 r. Nawet je┼Ťliby przyj─ů─ç, ┼╝e zosta┼éa odbudowana, to po 399 r. brak jakichkolwiek informacji na ten temat; por. R. De Vaux, Le Istituzioni dell’ Antico Testamento, traduzione italiana a cura del prof. Arozzi, Casa Editrice Marietti, Genova 1998, 337.

[8] Por. J. Chmiel, Rozw├│j poj─Öcia sanktuarium, RBL 37 (1984) 3, 200-208.

  

[9] Por. J. Warzecha, Samarytanie- perspektywa polityczna i religijna, w: W. Chrostowski (zebr. i oprac.), S┼éowo Twoje jest Prawd─ů. Ksi─Öga Pami─ůtkowa dla ks. prof. S. M─Ödali CM w 65. rocznic─Ö urodzin, Warszawa 2000 , 332-343.

[10] Samarytanie, ograniczaj─ůc si─Ö wy┼é─ůcznie do Pi─Öcioksi─Ögu rozwijali teologi─Ö g├│ry Garizim jako g├│ry Bo┼╝ej w opozycji do teologii Syjonu, rozwijanej w Judzie. Chcieli przez to powstrzyma─ç ruch pielgrzymkowy ┼╗yd├│w samaryta┼äskich do ┼Ťwi─ůtyni w Jerozolimie.

[11] Brat arcykap┼éana Jerozolimy, Manasses poj─ů┼é za ┼╝on─Ö Nikasso, c├│rk─Ö Sanballata. Gdy oburzeni Judejczycy za┼╝─ůdali od niego porzucenia ma┼é┼╝onki, za namow─ů Sanballata przyby┼é do Samarii i sta┼é si─Ö arcykap┼éanem ┼Ťwi─ůtyni wzniesionej przez swego te┼Ťcia; por. R. De Vaux, Le Istituzioni..., 339; J. Warzecha, Samarytanie- perspektywa polityczna i religijna ..., 332-343.

[12] Aby unikn─ů─ç prze┼Ťladowa┼ä Samarytanie wys┼éali pismo do kr├│la Antiocha IV, ┼╝e ich sanktuarium po┼Ťwi─Öcone jest Zeusowi Helle┼äskiemu; J├│zef Flawiusz, Dawne Dzieje Izraela, t┼éum. Z. Kubiak i J. Rado┼╝ycki, Pozna┼ä, XII, 5, 5, 584.
[13] Por. E. Beaucamp, I Profeti d’ Israele, o il dramma di un’ aleanza, Edizioni Paoline, Milano 1988, 211.

[14] Zob. szerzej na ten temat H. Stegemann, Esseńczycy z Qumran, Jan Chrzciciel i Jezus, tłum. Z. Małecki i A. Tronina, The Enigma Press, Kraków 2002.

[15] Tekst został odkryty w 1967 r. w jedenastej grocie i wzbudził powszechne zainteresowanie badaczy;
 F. Mickiewicz, Koncepcje ┼Ťwi─ůtyni w tekstach wsp├│lnoty w Qumran, RBL 50 (1997) 4, 250-266.

[16] Por. O. Betz, Il Gesù e il Rotolo del Tempio, w: Gesù e la comunità di Qumran, red. J. H. Charlesworth, edizione italiana a cura di T. Franzosi, Edizioni Piemme, Casale Monferrato 1997, 121.

[17] P. Muchowski, R─Ökopisy znad Morza Martwego, Qumran, Wadi Murabb´at, Masada, Wst─Öpem opatrzy┼é Z. J. Kapera, The Enigma Press, Krak├│w 1996, 414; por. W. Tyloch, R─Ökopisy z Qumran nad Morzem Martwym, Ksi─ů┼╝ka i Wiedza, Warszawa 1997, 155.

[18] Por. F. Mickiewicz, Koncepcje ┼Ťwi─ůtyni w tekstach wsp├│lnoty w Qumran..., 250-266.

[19] O. Betz, Il Ges├╣ e il Rotolo del Tempio..., 123-125.

[20] Por. F. Mickiewicz, Koncepcje ┼Ťwi─ůtyni w tekstach wsp├│lnoty w Qumran..., 250-266.

[21] Por. D. R. Schwartz, The Three Tempels of 4Q Florilegium, RQ 10 / 1979, 83-91.
[22] Por. M. Ben- Yashar, Noch zum Miqda┼í- ’Adam in Florilegium, RQ 10 /1981, 587-588.
[23] Por. O. Betz, Il Ges├╣ e il Rotolo del Tempio...,126-127.

[24] Por. F. Mickiewicz, Rola ┼Üwi─ůtyni Jerozolimskiej w ┼╝yciu i doktrynie Izraela, Communio 15 (1995) 4, 37-55.

 
Dzie│o Biblijne


© Copyright Słowo Biblijne 2006. All rights Reserved. Made in quaint.pl